Na zadane pytanie o pierwsze skojarzenie wywo\u0142ane s\u0142owem \u201c\u017byrard\u00f3w\u201d odpowied\u017a niemal zawsze brzmia\u0142a : \u201cbudynki z czerwonej ceg\u0142y i produkcja lnu\u201d. Im cz\u0119\u015bciej s\u0142yszeli\u015bmy tak\u0105 odpowied\u017a, tym bardziej zastanawiali\u015bmy si\u0119, co si\u0119 kryje za magi\u0105 czerwonego muru \u2013 g\u0142\u00f3wnym motywem w rozmowach o walorach i warto\u015bci \u017byrardowa. Chyba nie tylko ceg\u0142a i len stworzy\u0142y legend\u0119 naszego miasta? Co \u201e\u015bwiszczy\u201d mi\u0119dzy nimi? Jakie losy istnie\u0144 ludzkich oraz historie kryj\u0105 si\u0119 i graj\u0105 w duszy naszego miasteczka? Jak si\u0119 okazuje, cho\u0107 ma\u0142e, to odgrywa\u0142o do l. 80 wielk\u0105 rol\u0119 w rozwoju pot\u0119gi w\u0142\u00f3kienniczej, wzbogaci\u0142o zasoby architektury przemys\u0142owej Europy, a dzisiaj jest ch\u0119tnie odwiedzanym przez turyst\u00f3w unikatowym w Polsce i w Europie skansenem osady fabrycznej. Chcieli\u015bmy pozna\u0107 rozmaite niedoceniane na co dzie\u0144 warto\u015bci naszego miasta, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 wa\u017cnym wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie dziedzictwem dla Europy. Skojarzenie z lnem i czerwon\u0105 ceg\u0142\u0105 nie jest b\u0142\u0119dne, jest to co\u015b, co z pewno\u015bci\u0105 wyr\u00f3\u017cnia nasze miasto.<\/p>\n\n\n\n
\u017byrard\u00f3w i jego dzisiejszy wygl\u0105d zawdzi\u0119czamy w\u0142a\u015bnie zabudowie murowanej z czerwonej ceg\u0142y z \u0142atwo rozpoznawalnym monogramem. W dziejach budowy miasta wyr\u00f3\u017cniamy dwa etapy \u2013 pierwszy po roku 1829, pocz\u0105tek budowy zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych i osady, drugi po roku 1857, budowa obecnej osady, kt\u00f3ra da\u0142a pocz\u0105tek dzisiejszemu miastu. Architekci mieli nie\u0142atwe zadanie \u2013 musieli zbudowa\u0107 osad\u0119 dla przesz\u0142o 1000 pracownik\u00f3w fabryk i ich rodzin. Jak p\u00f3\u017aniej reporter \u201cTygodnika Ilustrowanego\u201d pisa\u0142: \u201cW\u0142a\u015bciciele tej fabryki, wiedz\u0105c, \u017ce dobrobyt robotnik\u00f3w wp\u0142ywa tak\u017ce na podniesienie pomy\u015blno\u015bci ca\u0142ej fabryki nie szcz\u0119dzili usi\u0142owa\u0144, maj\u0105cych na celu zapewnienie jako takiego losu pracownikom fizycznym\u201d. Powsta\u0142a w ostatnim trzydziestoleciu XIX w. osada fabryczna, reprezentuje wiele element\u00f3w nowoczesnej urbanistyki. \u201cOto i \u017byrard\u00f3w. Wygl\u0105da on jak kawa\u0142ek najporz\u0105dniejszej prowincji niemieckiej albo jakiego\u015b przemys\u0142owego kantonu szwajcarskiego, wyci\u0119ty regularnie i przez czary przeniesiony i rzucony na r\u00f3wnin\u0119 mazowieck\u0105… Nasze ochronki i szk\u00f3\u0142ki elementarne, nasze urz\u0105dzenia szpitalne, nasze mieszkania, nasza resursa \u2013 wszystko to zapewne, mog\u0142oby s\u0142u\u017cy\u0107 za wz\u00f3r. Pan Dittrich nie \u017ca\u0142owa\u0142 \u015brodk\u00f3w, stawia\u0142 wszystko solidnie, wed\u0142ug naj\u015bwie\u017cszych wzor\u00f3w, stosuj\u0105c wszystkie mo\u017cliwe ulepszenia\u201d – Tygodnik \u201cKraj\u201d z 1903 roku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 obiekt\u00f3w us\u0142ugowych po\u0142\u0105czona by\u0142a z zieleni\u0105 urz\u0105dzon\u0105 na rozleg\u0142ych terenach, kierowano si\u0119 ide\u0105 architektury organicznej, kszta\u0142towanej w analogii do natury i w zwi\u0105zku z natur\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W granicach dawnej osady zachowa\u0142o si\u0119 a\u017c ok. 95% pierwotnej zabudowy, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142a r\u00f3wnie\u017c fabryka, w kt\u00f3rej ma\u0142ej cz\u0119\u015bci obecnie si\u0119 mie\u015bci Muzeum Lniarstwa. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 dobrze zachowanych budynk\u00f3w nadal pe\u0142ni swoje stare funkcje; przede wszystkim stare ceglane domy – po renowacji, stanowi\u0105 budynki mieszkalne – pozosta\u0142e trzy szko\u0142y, szpital, resursa, trzy ko\u015bcio\u0142y i cmentarz funkcjonuj\u0105, jak dawniej. W dawnej zabudowie fabrycznej powstaj\u0105 lofty i bogata infrastruktura handlowo-us\u0142ugowa. Wszystko to sk\u0142ada si\u0119 na dziedzictwo \u017byrardowa, kt\u00f3re jest unikalne na skal\u0119 Europy. To jedno z niewielu miasteczek, w kt\u00f3rym ocala\u0142o a\u017c tyle zabytkowych budynk\u00f3w, kt\u00f3re do tej pory stanowi\u0105 fundament miasta i zachowa\u0142y swoje stare funkcje. Obecnie \u017byrard\u00f3w stara si\u0119 o umieszczenia \u201cmiasta-ogrodu\u201d na li\u015bcie UNESCO<\/em>. Miasto bezustannie rewitalizuje kolejne zasoby, np. Kantor, fabryk\u0119 po\u0144czoch Stell\u0119<\/strong><\/em> – \u201c\u017byrard\u00f3w jako wsp\u00f3lnota miejska stara si\u0119 zachowa\u0107 swoje dziedzictwo kulturowe z czas\u00f3w narodzin osady fabrycznej i miasta \u017byrardowa. Widoczne s\u0105 dzia\u0142ania g\u0142\u00f3wnie w sferze materialnej (rewitalizacja budynk\u00f3w, kwarta\u0142\u00f3w miejskich, infrastruktury wodnej, teren\u00f3w zielonych, itp.)\u201d – s\u0142owa przytoczone z wypowiedzi pana Jerzego Kwaczy\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n Nie tylko architektura zak\u0142adu i osady fabrycznej z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na dziedzictwo Europy, sk\u0142ada\u0142o si\u0119 na nie r\u00f3wnie\u017c to, co by\u0142o w niej produkowane. \u017byrard\u00f3w zaraz po \u0141odzi by\u0142 najwi\u0119kszym producentem tkanin lnianych. Sprzeda\u017c \u017cyrardowskich materia\u0142\u00f3w znacznie wzmacnia\u0142a pozycj\u0119 pa\u0144stwa w\u015br\u00f3d zagranicznej konkurencji. \u201cDziedzictwo, czyli co\u015b, co pozosta\u0142o; wyroby materialne, niematerialne, kt\u00f3re gromadzimy w naszej przestrzeni (\u2026) Mamy mas\u0119 pr\u00f3bek tkanin, mamy sklepy z tkaninami. I w\u0142a\u015bnie taki sklep chocia\u017cby jest podtrzymywaniem tej tradycji. Dlaczego? Poniewa\u017c nie tylko tkaniny s\u0105 produkowane tak samo, jak w latach 60. XX wieku, dodatkowo – wzory na tkaninach te\u017c pochodz\u0105 z tych lat. Ta pami\u0105tka, kt\u00f3r\u0105 nam zostawi\u0142a dobrze funkcjonuj\u0105ca w PRL-u fabryka, jest fizycznie obecna. Z tkanin z tymi wzorami, zupe\u0142nie niedawno panie na przyk\u0142ad uszy\u0142y sobie pi\u0119kne kimona i w zesz\u0142ym roku wyst\u0119powa\u0142y w nich na targach w Dubaju. Kole\u017canka na jednym z czynnych stanowisk w Muzeum Lniarstwa zrobi\u0142a sobie wz\u00f3r i na innych targach ozdobi\u0142a nimi swoje stoisko. Nasze tkaniny s\u0105 i by\u0142y wykorzystywane na ca\u0142ym \u015bwiecie\u201d – opowiedzia\u0142 pan Jacek Czubak, przewodnik w naszych poszukiwaniach lnianego \u017cyrardowskiego dziedzictwa mog\u0105cego ci\u0105gle stanowi\u0107 warto\u015b\u0107 dla Europy. R\u00f3wnie\u017c pani Barbara Rzeczycka podzieli\u0142a si\u0119 z nami opini\u0105 o warto\u015bci lokalnych wyrob\u00f3w: \u201cPodbijali\u015bmy rynki, je\u015bli chodzi o len na ca\u0142ym \u015bwiecie. \u017byrard\u00f3w lnem s\u0142yn\u0105\u0142. W 1900 roku zdobyli\u015bmy Grand Prix je\u015bli chodzi o wyroby na wielkiej, przemys\u0142owej wystawie w Pary\u017cu, a wi\u0119c to o czym\u015b \u015bwiadczy. Sklepy mieli\u015bmy w najwa\u017cniejszych miastach Europy np. w Warszawie, Moskwie. Sam Szach Perski przyjecha\u0142 ogl\u0105da\u0107 nasze wyroby. \u017byrardowskie tkaniny lniane by\u0142y najlepsze\u201d. Wielokrotnie nagradzane tkaniny \u017cyrardowskich fabryk, s\u0105 u\u017cywane po dzi\u015b dzie\u0144 w przer\u00f3\u017cnych zak\u0105tkach \u015bwiata i w naszym rodzinnym \u017byrardowie.<\/p>\n\n\n\n Tak naprawd\u0119, ca\u0142ej fabryki i wyprodukowanych w niej tkanin nie by\u0142oby, gdyby nie robotnicy. Cz\u0119sto sobie nie zdajemy sprawy, \u017ce to co faktycznie budowa\u0142o miasto i klimat w nim panuj\u0105cy, to by\u0142a r\u00f3\u017cnorodna i wielokulturowa spo\u0142eczno\u015b\u0107. Wszyscy robotnicy byli przyjmowani z szeroko otwartymi ramionami. \u201c\u017byrard\u00f3w pod tym wzgl\u0119dem by\u0142 ewenementem\u201d – stwierdzi\u0142a pani Barbara Rzeczycka, przewodniczka, w rozmowie o go\u015bcinno\u015bci, tolerancji i wspania\u0142ych relacjach panuj\u0105cych w wielokulturowej osadzie i fabryce.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug pana Jerzego Kwaczy\u0144skiego, najcenniejszym dziedzictwem \u017byrardowa s\u0105 bogate tradycje jego pochodz\u0105cych z najr\u00f3\u017cniejszych zak\u0105tk\u00f3w Europy mieszka\u0144c\u00f3w – \u201cDziedzictwo kulturowe \u017byrardowa z czas\u00f3w powstawania miasta to wsp\u00f3lnota spo\u0142eczno\u015bci kilku narod\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n – spo\u0142eczno\u015bci wyznania ewangelickiego (fabrykanci, bankierzy, wy\u017csi urz\u0119dnicy, itp.) \u2013 pozosta\u0142a po nich w doskona\u0142ym stanie ca\u0142a infrastruktura osady fabrycznej z XIX\/XX w., oraz ko\u015bci\u00f3\u0142( obecnie rzymsko-katolicki) i dzia\u0142aj\u0105ce kaplice( we wszystkich trzech kwitnie \u017cycie duchowe, kulturalne i spo\u0142eczne),<\/p>\n\n\n\n – spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej wyznania moj\u017ceszowego (rzemios\u0142o, handel, bankowo\u015b\u0107, szko\u0142y, bardzo liczne us\u0142ugi, itp.) \u2013 pozosta\u0142o po niej sporo kamienic, fabryka w\u00f3dek-s\u0142ynna na ca\u0142y \u015bwiat oraz kirkut-cmentarz, szko\u0142a i dom przedpogrzebowy w nowej funkcji; inne obiekty by\u0142ej gminy \u017cydowskiej, np. synagog\u0119 zniszczono przy milcz\u0105cej aprobacie lokalnych w\u0142adz miejskich,<\/p>\n\n\n\n – spo\u0142eczno\u015bci wyznania prawos\u0142awnego (administracja rz\u0105dowa, urz\u0119dnicy i nadz\u00f3r, policja i cenzura, itp., pojedyncze prawos\u0142awne groby w kwaterze na cmentarzu ewangelickim) \u2013 pewnego rodzaju pami\u0105tk\u0105 po ich obecno\u015bci s\u0105 tylko spektakle grupy rekonstrukcyjnej odtwarzaj\u0105cej s\u0142ynny \u201estrajk szpularek z 1883 roku\u201d;<\/p>\n\n\n\n – spo\u0142eczno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego (istniej\u0105 ci\u0105gle ko\u015bcio\u0142y i cmentarz oraz bogata tradycja \u015bwi\u0105t ko\u015bcielnych z licznymi obrz\u0119dami ludycznymi i martyrologicznymi)\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ludzi tych mo\u017cna nazwa\u0107 dusz\u0105 miasta, ci\u0105gle \u017cyw\u0105 w tkance spo\u0142ecznej i materialnej miasta. W mie\u015bcie \u017cyj\u0105 ich potomkowie.<\/p>\n\n\n\n \u201cZ pi\u0119ciu grup spo\u0142ecznych wymienionych powy\u017cej tworz\u0105cych tkank\u0105 spo\u0142eczn\u0105 rozkwitaj\u0105cego \u017byrardowa brakuje obecnie w \u017byrardowie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, cz\u0119\u015bci ewangelickiej i prawos\u0142awnej. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 b\u0119d\u0105ca kiedy\u015b proletariatem odesz\u0142a w za\u015bwiaty lub do\u017cywa ostatnich dni. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce mamy do czynienia z luk\u0105 mi\u0119dzypokoleniow\u0105.\u201d – p. Jerzy Kwaczy\u0144ski. Pomimo tego mieszka\u0144cy \u017byrardowa dbaj\u0105 o ich pami\u0119\u0107. Np. z inicjatywy jednej z polonistek liceum nazywanym potocznie \u201cCzerwoniakiem\u201d – Bo\u017ceny G\u0105siorowskiej, w ramach projektu \u201cPami\u0119\u0107 nie wyklucza\u201d, jest przywracana pami\u0119\u0107 o \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci, mieszkaj\u0105cej w przesz\u0142o\u015bci na terenach miasta. Projekt anga\u017cuje uczni\u00f3w lokalnych szk\u00f3\u0142, \u015brodowisko doros\u0142ych i w\u0142adze miasta.\u201d<\/p>\n\n\n\n Nie wszystko jednak w dawnym \u017byrardowie uk\u0142ada\u0142o si\u0119 dobrze. By\u0142a pi\u0119kna architektura i wspania\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo, ale warunki i zasady panuj\u0105ce w fabrykach \u0142ama\u0142y ludzkie prawa i normy sprawiedliwo\u015bci. W zwi\u0105zku z tym dnia 23 kwietnia 1883 roku, w \u017byrardowie wybuch\u0142 w Polsce pierwszy, \u201cpot\u0119\u017cny, masowy i krwawy strajk \u2013 i od tej pory przez wiele lat trwa\u0142o wrzenie rewolucyjne\u201d – pani Barbara Rzeczycka podczas wywiadu przybli\u017cy\u0142a nam nieco idee strajku szpularek: \u201cDla mnie kobiety by\u0142y wa\u017cn\u0105 si\u0142\u0105 we wszystkich fabrykach. One doskonale zna\u0142y swoj\u0105 warto\u015b\u0107 i wiedzia\u0142y, \u017ce je\u017celi szpularka nie nawinie nici na szpul\u0119, nikt nic nie zdzia\u0142a. I je\u017celi obni\u017cono im pensje, to wiadomo by\u0142o, \u017ce sobie nie pozwol\u0105 na to. My\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142y bardzo wa\u017cn\u0105 si\u0142\u0105 w walce o popraw\u0119 warunk\u00f3w \u017cycia, podwy\u017cszenie pensji. Wi\u0119c z jednej strony strajki by\u0142y wywo\u0142ane ch\u0119ci\u0105 poprawy warunk\u00f3w \u017cycia, pracy i p\u0142acy, ale z drugiej strony chcia\u0142abym zaznaczy\u0107 bardzo dobitnie, \u017ce w\u0142a\u015bciciele fabryki dbali naprawd\u0119 o zatrudnion\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. To potwierdza\u0142y wywiady. R\u00f3wnie\u017c Karol Dittrich i Karol Hielle (w\u0142a\u015bciciele fabryki) napisali w ochronce na tablicy: \u201ewybudowali\u015bmy t\u0119 oto Ochron\u0119 dla dzieci swych robotnik\u00f3w\u201d. Wi\u0119c ja s\u0105dz\u0119, \u017ce te szpularki dlatego odwa\u017cy\u0142y si\u0119 strajkowa\u0107, bo wiedzia\u0142y, \u017ce ich warto\u015b\u0107 jest tak wielka, \u017ce fabrykant przystanie na ich warunki. My\u015bl\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce ten strajk mia\u0142 konsekwencje w kolejnych strajkach w Kr\u00f3lestwie Polskim\u201d. \u201c(\u2026) wszyscy na \u017byrard\u00f3w patrzyli. Na pewno mia\u0142 wp\u0142yw na to, \u017ce robotnicy p\u00f3\u017aniej strajkowali w innych miastach i krajach.\u201d Strajk szpularek wyeksponowa\u0142 bardziej zaistnia\u0142e problemy i zainspirowa\u0142 protesty w innych dzielnicach naszego kraju, daj\u0105c im si\u0142\u0119 , a ludziom nadziej\u0119 na lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Na warunki dzisiejszej pracy w Europie wp\u0142yn\u0119\u0142y strajki robotnicze, a cen\u0105 tej rewolucji by\u0142o mn\u00f3stwo ludzkich straconych istnie\u0144, o kt\u00f3rych powinno si\u0119 pami\u0119ta\u0107 i m\u00f3wi\u0107 o tej cz\u0119\u015bci przesz\u0142o\u015bci g\u0142o\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n Miasto stara si\u0119 dba\u0107 o pami\u0119\u0107 przesz\u0142ych wydarze\u0144, organizuje r\u00f3\u017cne akcje np. zam\u00f3wi\u0142o ogromne graffiti z wizerunkiem kobiet bohaterek strajku w 1981 roku pracuj\u0105cych w naszej fabryce. \u201cO strajku szpularek przypomina co roku inscenizacja\/rekonstrukcja historyczna przygotowywana m.in. przez Muzeum Lniarstwa w \u017byrardowie\u201d – podzieli\u0142 si\u0119 z nami absolwent lokalnej szko\u0142y, Jakub Wac\u0142awek. Wydarzenie to ma potencja\u0142 pozwalaj\u0105cy na promocj\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 i szanse na wej\u015bcie na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa Niematerialnego UNESCO<\/p>\n\n\n\n Te wszystkie czynniki \u2013 szlachetna idea strajku szpularek, unikatowa idea architektoniczna, produkcja lnu, dziedzictwo wielokulturowego spo\u0142ecze\u0144stwa – stanowi\u0105 dusz\u0119 naszego miasta, tworz\u0105 jego zr\u00f3\u017cnicowany ciekawy klimat i jaki\u015b g\u0142\u0119bszy sens poza samymi murami. Architektura uwydatnia pi\u0119kno miasta, inspiruj\u0105c i przyci\u0105gaj\u0105c swoj\u0105 unikalno\u015bci\u0105 ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Wyroby starych zak\u0142ad\u00f3w do tej pory s\u0105 u\u017cywane i podziwiane na ca\u0142ym kontynencie, jak i poza nim. Wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 wzorami, dok\u0142adno\u015bci\u0105, s\u0105 efektem ci\u0119\u017ckiej pracy i serca w\u0142o\u017conego w ich produkcj\u0119. Wielokulturowe spo\u0142ecze\u0144stwo pozostawi\u0142o po sobie \u015blady, kt\u00f3re s\u0105 widoczne nawet dzi\u015b. Obecny \u017byrard\u00f3w tworzy wielokulturowa spo\u0142eczno\u015b\u0107 czuj\u0105ca przywi\u0105zanie do \u201ema\u0142ej ojczyzny\u201d. Jej tradycje s\u0105 kontynuowane przez cztery grupy wyznaniowe obecne w mie\u015bcie, a pami\u0119\u0107 o nich jest piel\u0119gnowana. Strajk szpularek rozpocz\u0105\u0142 w Polsce burzliw\u0105 rewolucj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, pokazuj\u0105c tym samym si\u0142\u0119 kobiet i inspiruj\u0105c ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo, motywuj\u0105c do walki o swoje prawa oraz inne wa\u017cne dla niego kwestie. Dzi\u0119ki ich nieustraszonej postawie kolejne pokolenia mog\u0142y \u017cy\u0107 i pracowa\u0107 w ludzkich warunkach. Wszystkie te czynniki potwierdzaj\u0105, jakim \u017byrard\u00f3w jest znacz\u0105cym, wa\u017cnym i wyj\u0105tkowym miastem na mapie Europy. Mamy nadziej\u0119, \u017ce coraz wi\u0119cej os\u00f3b doceni miasteczko, w kt\u00f3rym \u201et\u0119tni\u201d historia XIX i XX -wiecznych wydarze\u0144, kt\u00f3rego kulturowe i spo\u0142eczne walory s\u0105 niezaprzeczalne i coraz wi\u0119cej m\u0142odych ludzi je pozna.<\/p>\n\n\n\n My, zaczynaj\u0105c projekt, jak si\u0119 okaza\u0142o, mieli\u015bmy du\u017co wi\u0119cej do odkrycia i poznania ni\u017c zak\u0142adali\u015bmy. W opowie\u015bciach os\u00f3b, historiach miejsc, budynkach mo\u017cna dostrzec snuj\u0105c\u0105 si\u0119 ni\u0107 lnu. Im bardziej si\u0119 zag\u0142\u0119biali\u015bmy w temacie, tym bardziej widzieli\u015bmy, \u017ce jeszcze wiele przed nami do poznania. Zostawi\u0142o to w nas ogromny niedosyt. Jak si\u0119 okazuje, ten projekt to tylko pocz\u0105tek, obudzi\u0142 w nas energi\u0119 do dzia\u0142ania oraz ch\u0119\u0107 dzielenia si\u0119 czym\u015b, co samych nas oczarowa\u0142o i wci\u0105gn\u0119\u0142o po uszy.<\/p>\n\n\n\n A co \u015bwiszczy mi\u0119dzy lnem a czerwon\u0105 ceg\u0142\u0105 wed\u0142ug naszych uczni\u00f3w i mieszka\u0144c\u00f3w \u017byrardowa?<\/p>\n\n\n\n \u201c\u015awiszczy wszystko-wasze \u017cycie, moje \u017cycie. Gdyby nie len-nie by\u0142oby czerwonej ceg\u0142y. Gdyby nie czerwona ceg\u0142a-nie by\u0142oby lnu. Jedno bez drugiego, by po prostu nie istnia\u0142o\u201d – p. BarbaraRzeczycka.<\/p>\n\n\n\n \u201cOd czas\u00f3w mojego dzieci\u0144stwa \u017byrard\u00f3w zawsze nosi\u0142 nazw\u0119 \u201eczerwony \u017byrard\u00f3w\u201d. W czasach PRL \u201eCzerwony \u017byrard\u00f3w\u201d oznacza\u0142o \u201eod czerwieni krwi robotniczej\u201d przelanej na barykadach, strajkach i manifestacjach. Czerwone by\u0142y sztandary ruchu robotniczego i niestety potem kojarzy\u0142y si\u0119 tylko \u017ale, bo ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim. Po roku 1989 (chyba nie wcze\u015bniej \u2026) narodzi\u0142a si\u0119 druga, inna interpretacja. \u201eCzerwony \u017byrard\u00f3w\u201d, jako \u017ce powsta\u0142 z czerwonej radziejowickiej ceg\u0142y. Mo\u017cna i tak\u2026<\/p>\n\n\n\n A s\u0142owo \u201e\u015bwiszczy\u201d przywo\u0142uje mi z pami\u0119ci wspomnienia z lat wczesnego dzieci\u0144stwa zwi\u0105zane z sygna\u0142ami syreny fabrycznej nazywanej w \u017byrardowie \u201e\u015bwistawk\u0105\u201d. Pami\u0119tam te sygna\u0142y. Zak\u0142ady pracowa\u0142y wtedy na akord i na trzy zmiany. Szczeg\u00f3lnie zapami\u0119ta\u0142em zmian\u0119 rann\u0105, bo wi\u0105za\u0142a si\u0119 ona z konieczno\u015bci\u0105 wczesnego budzenia mnie przez mam\u0119, kt\u00f3ra id\u0105c do pracy (chyba na godz. 6 rano) pcha\u0142a rozklekotany w\u00f3zek ze mn\u0105 wybitym z najlepszego snu i u\u017calaj\u0105cym si\u0119 na sw\u00f3j \u201ezakichany los\u201d. Po drodze do pracy mama odstawia\u0142a mnie do \u017c\u0142obka przy ulicy Zwi\u0105zku Walki M\u0142odych (obecnie: Armii Krajowej). \u201e\u015awistawka\u201d organizowa\u0142a \u017cycie w mie\u015bcie. W tym czasie przy bramach fabrycznych przewala\u0142y si\u0119 t\u0142umy wychodz\u0105cych i wchodz\u0105cych pracownik\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie w dniach wyp\u0142aty, bo wtedy pod bram\u0119 przychodzi\u0142y kobiety z ma\u0142ymi dzie\u0107mi na r\u0119kach i polowa\u0142y na swojego \u201e\u015blubnego\u201d, aby m\u00f3g\u0142 \u0142atwiej dosta\u0107 si\u0119 do rodzinnego domostwa i nie pr\u00f3bowa\u0142 urwa\u0107 si\u0119 po drodze widz\u0105c czekaj\u0105cych na niego kumpl\u00f3w z ferajny\u201d – p. Jerzy Kwaczy\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n \u201cWydaje mi si\u0119, \u017ce \u015bwiszczy ch\u0119\u0107 zmiany: ch\u0119\u0107 tego, aby w oparciu o potencja\u0142 historyczny, dalej si\u0119 rozwija\u0107 (\u2026)\u201d – absolwent szko\u0142y, Jakub Wac\u0142awek.<\/p>\n\n\n\n \u201cC\u00f3\u017c, \u015bwiszczy bardzo du\u017co, ale chyba przede wszystkim te tchnienia spoconych szpularek i warkot maszyn\u201d – Zuzia Kuran, uczennica liceum.<\/p>\n\n\n\n \u201cMy\u015bl\u0119, \u017ce ludzie. Mo\u017cna to interpretowa\u0107, naprawd\u0119, na wiele sposob\u00f3w\u201d – Joanna Boguszewicz, uczennica liceum.<\/p>\n\n\n\n \u201cNo… \u015awiszcz\u0105 maszyny i \u015bwiszczy melodia prz\u0105\u015bniczki\u201d – Stanis\u0142aw \u0141ankowski, ucze\u0144 liceum.<\/p>\n\n\n\n \u201cBardzo ciekawe pytanie! Odpowiem tak metaforycznie. Moim zdaniem jest to historia miasta i historia ludzi, kt\u00f3rzy j\u0105 tworzyli i nadal tworz\u0105\u201d – Zuzia Sosnowska, uczennica liceum<\/p>\n\n\n\n \u201cMi\u0119dzy lnem a czerwon\u0105 ceg\u0142\u0105 \u015bwiszczy wielokulturowo\u015b\u0107 w dawnym i nowym wydaniu, ludzie, kt\u00f3rzy je stworzyli i w nim mieszkali oraz cudzoziemcy, kt\u00f3rzy tu ostatnio zamieszkali. Tymi lud\u017ami kiedy\u015b byli robotnicy i ich rodziny z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w Europy, przyje\u017cd\u017caj\u0105cy w celach zarobkowych \u2013 to dla nich powsta\u0142a osada mieszkalna, a teraz cz\u0119sto s\u0105 to uchod\u017acy\u201d – Mateusz Jurczewski, ucze\u0144 liceum.<\/p>\n\n\n\n Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, dla ka\u017cdego \u015bwiszczy co innego, dla ka\u017cdego personalnie to \u201ca\u201d mi\u0119dzy lnem a czerwon\u0105 ceg\u0142\u0105, b\u0119dzie czym\u015b innym, bo mamy r\u00f3\u017cne spostrze\u017cenia oraz do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n A nam \u201c\u015bwiszczy\u201d pomys\u0142 na projekt? Spacer edukacyjny? Gr\u0119? Podcasty zwracaj\u0105ce uwag\u0119 na odkryte motywy zwi\u0105zane z histori\u0105 miasta, ale mog\u0105ce mie\u0107 jakie\u015b powi\u0105zanie z naszym \u201ctu i teraz\u201d …? Projekt o \u017cyrardowskiej \u201cSolidarno\u015bci\u201d? …o doskonale wcielonej w kszta\u0142t dawnego miasta idei organicyzmu,o ruchu robotniczym w \u201cczerwonym\u201d \u017byrardowie?<\/p>\n\n\n\n Oj, \u015bwiszczy!!!<\/p>\n\n\n\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Na zadane pytanie o pierwsze skojarzenie wywo\u0142ane s\u0142owem \u201c\u017byrard\u00f3w\u201d odpowied\u017a niemal zawsze brzmia\u0142a : \u201cbudynki z czerwonej ceg\u0142y i produkcja lnu\u201d. Im cz\u0119\u015bciej s\u0142yszeli\u015bmy tak\u0105 odpowied\u017a, tym bardziej zastanawiali\u015bmy si\u0119, co si\u0119 kryje za magi\u0105 czerwonego muru \u2013 g\u0142\u00f3wnym motywem w rozmowach o walorach i warto\u015bci \u017byrardowa. Chyba nie tylko ceg\u0142a i len stworzy\u0142y legend\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1156,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":366,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1154","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-zycia-szkoly"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1154"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1158,"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1154\/revisions\/1158"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1156"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lo.zyrardow.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}